تغییر الگوی مصرف و ضرورت تنوع‌بخشی به محصولات
صنعت کفش اصفهان در جست‌وجوی بازارهای تازه است
صنعت کفش اصفهان در شرایطی به استقبال چهارمین دوره نمایشگاه تخصصی کفش، کیف و چرم می‌رود که تولیدکنندگان این صنعت، علاوه بر افزایش هزینه‌های تولید و دشواری تأمین مواد اولیه، با تغییر الگوی مصرف و ضرورت ورود به بازارهای تازه نیز روبه‌رو هستند. به گفته نعمت‌الله حبیبی، رییس انجمن صنعت کفش استان اصفهان، بخش مهمی از تولید اصفهان همچنان در حوزه کفش مردانه متمرکز است؛ در حالی که بازار امروز به محصولات متنوع‌تری نیاز دارد و توسعه تولید کفش‌های تخصصی، زنانه و ورزشی می‌تواند بخشی از این فاصله را جبران کند.
مواد اولیه، دغدغه فوری تولیدکنندگان
حبیبی در توصیف وضعیت امروز صنعت کفش اصفهان، بیش از هر چیز بر مسئله تأمین مواد اولیه تأکید دارد. به گفته او، اگر شرایط موجود ادامه پیدا کند، بخشی از کارگاه‌های تولیدی در آینده نه‌چندان دور با مشکل کمبود مواد اولیه مواجه خواهند شد.
اما مسئله صنعت کفش فقط در تأمین نهاده‌های تولید خلاصه نمی‌شود. بازار نیز تغییر کرده است. مصرف‌کننده امروز، بسته به نوع فعالیت و سبک زندگی، به کفش‌های متفاوتی برای استفاده روزمره، مدرسه، پیاده‌روی، ورزش و موقعیت‌های رسمی نیاز دارد؛ تغییری که به‌طور طبیعی، تنوع بیشتری در تولید را طلب می‌کند.
اصفهان هنوز در کفش مردانه متمرکز است
رییس انجمن صنعت کفش اصفهان معتقد است ساختار تولید کفش در ایران تا حدی به سمت تخصص منطقه‌ای حرکت کرده است. به گفته او، برخی استان‌ها در تولید کفش ورزشی یا زنانه توانمند شده‌اند و اصفهان نیز بیش از همه در تولید کفش مردانه، به‌ویژه محصولات مصنوعی، تمرکز دارد.
این تقسیم کار در اصل می‌تواند یک مزیت باشد؛ به شرط آنکه بازار محصول نیز متناسب با ظرفیت تولید باشد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که تمرکز بیش از اندازه بر یک گروه محصول، در شرایط تغییر تقاضا، به انباشت کالا منجر شود.
حبیبی نیز از وجود چنین وضعیتی در بخشی از تولید اصفهان خبر می‌دهد. او در عین حال تأکید دارد که همه تولیدکنندگان در یک شرایط قرار ندارند. به گفته او، برخی واحدها توانسته‌اند محصولاتی با کیفیت رقابتی تولید کنند و بازار خود را پیدا کنند، اما بخشی از تولیدکنندگان همچنان با الگوهای قدیمی فعالیت می‌کنند و محصولی تولید می‌کنند که با نیاز روز بازار فاصله دارد.
این تفاوت، تصویری یکدست از صنعت کفش اصفهان به دست نمی‌دهد؛ صنعتی که در بخشی از بدنه خود توان رقابت و صادرات دارد و در بخش دیگر، همچنان با مسئله نوسازی تولید مواجه است.
کفش تخصصی هنوز جای توسعه دارد
تغییر بازار، تنها به تنوع ظاهری محصولات محدود نیست. کفش امروز بیش از گذشته با طراحی، ارگونومی، نوع فعالیت مصرف‌کننده و حتی سلامت پا ارتباط دارد. برای تولیدکننده، این تغییر به معنای نیاز به شناخت دقیق‌تر بازار و سرمایه‌گذاری بیشتر در طراحی و توسعه محصول است.
حبیبی در این زمینه معتقد است ظرفیت تحقیق و توسعه در صنعت کفش همچنان نیازمند تقویت است. این مسئله به‌ویژه در حوزه کفش‌های ورزشی و تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ محصولاتی که برای تولید آنها باید ویژگی‌های فنی، نوع استفاده و نیاز مصرف‌کننده در طراحی لحاظ شود.
در حوزه کفش چرمی، اصفهان همچنان از سابقه و توان تولید قابل‌توجهی برخوردار است و به گفته حبیبی، تولیدکنندگان این استان در کفش چرمی مردانه و محصولات فاخر حرف زیادی برای گفتن دارند. در مقابل، بخشی از نیاز بازار در حوزه کفش زنانه و به‌ویژه محصولات تخصصی‌تر، از طریق تولیدکنندگان شهرهای دیگر تأمین می‌شود.
نمایشگاه تخصصی، مخاطب تخصصی می‌خواهد
در چنین شرایطی، نمایشگاه تخصصی کفش، کیف و چرم می‌تواند برای تولیدکنندگان، محلی برای پیدا کردن بازارهای جدید و ارتباط مستقیم با خریداران و تجار باشد. حبیبی می‌گوید در دوره‌های گذشته این نمایشگاه، با دعوت از تجار کشورهای همسایه، از جمله عراق و افغانستان، توانسته برای تعدادی از تولیدکنندگان زمینه فروش و ایجاد گردش مالی فراهم کند.
به گفته او، تلاش امسال نیز بر این است که دامنه مخاطبان نمایشگاه از اصفهان فراتر برود و فعالان بازار از شهرهای مختلف کشور و کشورهای همسایه در آن حضور پیدا کنند. برای صنعتی که بخشی از تولیدکنندگان آن به دنبال توسعه صادرات هستند، چنین ارتباطی می‌تواند اهمیت قابل‌توجهی داشته باشد.
حبیبی در عین حال نسبت به برگزاری هم‌زمان یک نمایشگاه عمومی پوشاک با نمایشگاه تخصصی کفش، کیف و چرم ملاحظاتی دارد. مطالبه انجمن، به گفته او، بیشتر ناظر بر حفظ هویت تخصصی نمایشگاه و دسترسی تولیدکنندگان به جامعه هدف خود است.
از نگاه فعالان این صنعت، نمایشگاه تخصصی زمانی می‌تواند به بازارسازی کمک کند که مخاطب تخصصی خود را حفظ کند؛ بنابراین تفکیک روشن رویدادهای تخصصی و عمومی می‌تواند به هر دو رویداد کمک کند تا با جامعه مخاطب متناسب خود ارتباط مؤثرتری برقرار کنند.
شهرک پوشاک و کفش به مرحله واگذاری رسید
در کنار بازارسازی، نوسازی ساختار تولید نیز یکی از نیازهای صنعت کفش اصفهان است. بخشی از تولید این صنعت همچنان در کارگاه‌های کوچک و سنتی انجام می‌شود؛ واحدهایی که اگرچه از تجربه و مهارت انباشته برخوردارند، اما برای ورود به تولید صنعتی‌تر، به زیرساخت و دسترسی بهتر به ماشین‌آلات و خدمات تخصصی نیاز دارند.
حبیبی از شهرک پوشاک و کفش اصفهان به‌عنوان یکی از طرح‌هایی یاد می‌کند که می‌تواند بخشی از این نیاز را پاسخ دهد. به گفته او، پیگیری این طرح حدود ۱۰ تا ۱۲ سال ادامه داشته و مراحل مربوط به آن اخیراً به پایان رسیده است. واگذاری زمین به متقاضیان نیز آغاز شده و قرار است واحدهای تولیدی در این مجموعه مستقر شوند.
اهمیت این شهرک برای صنعت کفش، تنها در کنار هم قرار گرفتن چند کارگاه خلاصه نمی‌شود. ایجاد یک مجموعه متمرکز می‌تواند امکان دسترسی بهتر به ماشین‌آلات، خدمات طراحی و سایر نیازهای تولید را فراهم کند و زمینه گذار بخشی از کارگاه‌های سنتی به سمت تولید صنعتی‌تر را به وجود آورد.
از سوی دیگر، چنین مجموعه‌ای می‌تواند بستری برای ارتباط میان تولیدکنندگان و متخصصان حوزه طراحی و فناوری ایجاد کند. حبیبی حتی از امکان استفاده از تجربه متخصصان کشورهای صاحب‌نام در صنعت کفش برای ایجاد تغییر در شیوه تولید سخن می‌گوید.
انجمنی که تازه فعالیتش را آغاز کرده است
انجمن صنعت کفش استان اصفهان نیز هنوز در ابتدای مسیر فعالیت خود قرار دارد. حبیبی می‌گوید انجمن در زمان انجام این گفت‌وگو تنها حدود ۱۰ تا ۱۲ روز از ثبت رسمی آن گذشته بود و بنابراین فعالیت‌های یک سال گذشته را نمی‌توان به‌عنوان کارنامه مستقل انجمن در نظر گرفت. بخشی از اقدامات صنفی در این مدت از طریق اتحادیه دنبال شده است.
با این حال، برنامه انجمن برای دوره پیش‌رو، ایجاد ساختاری منسجم‌تر برای تولیدکنندگان و پیگیری مسائل مشترک صنعت است. سامان‌دهی دفتر انجمن، استفاده از ظرفیت شرکت تعاونی موجود و تلاش برای تسهیل تأمین مواد اولیه و توسعه صادرات از جمله برنامه‌هایی است که حبیبی به آن اشاره می‌کند.
صنعت کفش اصفهان در نقطه‌ای ایستاده که هم‌زمان باید چند مسئله را حل کند: تأمین مواد اولیه، حفظ بازار موجود، تنوع‌بخشی به تولید، توسعه محصولات تخصصی و پیدا کردن بازارهای تازه. بخشی از این مسیر به سرمایه‌گذاری خود تولیدکنندگان در فناوری و طراحی مربوط است و بخشی دیگر به فراهم شدن زیرساخت‌هایی مانند شهرک پوشاک و کفش و شکل‌گیری ارتباط مؤثرتر با بازارهای منطقه‌ای.
حبیبی در پایان، مطالبه اصلی تولیدکنندگان را مداخله کمتر و فراهم شدن امکان فعالیت می‌داند؛ مطالبه‌ای که در شرایط فعلی صنعت، بیش از حمایت‌های مقطعی، بر ایجاد محیطی تأکید دارد که تولیدکننده بتواند در آن برای بازار، سرمایه‌گذاری و توسعه محصول تصمیم بگیرد.
